Thumbnail

Waarom aandacht voor voeding

Thumbnail

Kinderen in de basisschoolleeftijd zijn volop in de groei en hebben dus eten en drinken nodig met voldoende energie en voedingsstoffen. Ook op de bso krijgen kinderen te eten en te drinken en zorgen pedagogisch medewerkers voor het aanbieden van verantwoorde en gezonde voeding. Zo draagt de bso een steentje bij aan een gezonde eetopvoeding van kinderen. 

Trakteren

Jarig zijn betekent feest voor een kind, dus ook op de bso. Gezond trakteren hoort daarbij. Geschikt voor traktaties zijn bijvoorbeeld:

  • Groente en vers of gedroogd fruit of andere Schijf van Vijf producten, bij voorkeur van het seizoen, in een leuk jasje.
  • Kleine porties van producten van buiten de Schijf van Vijf, die niet te veel calorieën, zout en verzadigd vet bevatten. Dit noemen we dagkeuzes. Bso-kinderen tot en met 8 jaar kunnen een keer per dag zo’n extraatje eten (naast eenmaal dagkeuze-broodbeleg). Grotere kinderen hebben wat meer speling.
  • Voorbeelden van ‘dagkeuzes’ zijn: een handje naturel popcorn, een klein koekje of een minirolletje of minizakje met (suikervrije) snoepjes of dropjes.
  • Wilt u van een ander product checken of het geschikt is, voer het dan in bij Staat dit in de Schijf. Als de uitslag Schijf van Vijf is het de beste keuze voor een traktatie. Is de uitslag dagkeuze dan kan het eventueel ook nog. Vermijd zeker voor de kinderen onder de 9 jaar weekkeuzes. Een weekkeuze is een keuze buiten de Schijf van Vijf, zoals een grote koek of een plak cake. U kunt ook kijken in de Kies Ik Gezond-app van het Voedingscentrum, te downloaden via de appstores. U ziet hier of een merkproduct in de Schijf van Vijf staat of niet. 
  • Een cadeautje, zoals potloden of een schriftje.

Bespreek het trakteren minimaal een week voor de verjaardag van het kind met ouders of verzorgers. Geef daarbij aan wat binnen jullie gezondheids- en duurzaamheidsbeleid past. Zo voorkomt u verrassingen. Kijk voor inspiratie op: Voedingscentrum.nl/trakteren. Met name de groente- en fruittraktaties op Gezondtrakteren.nl voldoen ook aan genoemde richtlijnen.
 

Water drinken

Het is van belang dat kinderen water leren drinken. Water bevat geen calorieën en heeft een neutrale smaak. In frisdrank en in sap zit veel suiker, wel vier suikerklontjes per bekertje van 150 ml. Limonadesiroop en diksap die is aangemaakt volgens de aanwijzing op de verpakking bevat net zoveel suiker. In light frisdranken zit weliswaar geen suiker, maar ze zorgen er alsnog voor dat kinderen wennen aan een zoete smaak en zijn door de zuren slecht voor het gebit (veroorzaken tanderosie). 

Zo zorgt u ervoor dat kinderen water (leren) drinken:

  • Maak water drinken bijzonder. Schenk water in een mooie (gekleurde) beker. Je kunt ook een beker water versieren met een schijfje sinaasappel of citroen. Een paar stukjes fruit is genoeg. Omdat de zuren uit fruit niet goed zijn voor het gebit van je kind, kun je water met fruit erin beter niet al te vaak geven. 
  • Serveer water in een kan met muntblaadjes of komkommer.
  • Zorg dat water gemakkelijk beschikbaar is. Zet bijvoorbeeld bij elke groep  een kan water neer. Bij grotere kinderen is een watertap waaruit ze zelf kunnen tappen een topper.
  • Geef zelf het gezonde voorbeeld. Drink zelf water en laat zien dat u het lekker vindt.
  • Geef eens een kopje thee met een smaakje. Meng wat koud water door de thee om het wat af te koelen en minder sterk te maken. U kunt de thee ook helemaal af laten koelen en serveren als ijsthee, lekker op warme dagen.
  • Neem de tijd. Het kan even duren voor een kind gewend is aan water en thee drinken. Geef het rustig de tijd en blijf proberen.
  • Bestel de gratis poster Suiker in drankjes om op te hangen. Dan begrijpen ouders waarom de opvang voor water en thee kiest.
  • Kijk op de site van Stichting JOGG. Deze stichting heeft een speciale campagne over water drinken.

Tussendoor

  • Kinderen die op vaste momenten wat tussendoor krijgen, leren zo om niet de hele dag door te eten en te drinken.
  • Geschikte tussendoortjes uit de Schijf van Vijf zijn fruit (zoals appel, peer, kiwi, meloen, aardbei, druif en mandarijn), snackgroenten (zoals wortel, schijfjes komkommer, reepjes paprika en gehalveerde snoeptomaatjes), mueslibolletje, volkoren knäckebröd met bijvoorbeeld (light) zuivelspread, handje rozijntjes of handje ongezouten noten. Blijf er altijd bij als de kinderen noten eten en eet zoveel mogelijk rustig aan tafel. Ook grote kinderen kunnen zich nog verslikken.
  • Af en toe (bijvoorbeeld in de vakanties) kan een dagkeuze  best. Denk aan een lange vinger, een kaneelbeschuitje, een volkorenbiscuitje, een rijstwafel, een handje popcorn (liefst naturel) of een waterijsje. Vermijd weekkeuzes, deze zijn door de hoeveelheid calorieën en/of verzadigd vet en/of zout niet bedoeld voor kinderen onder de 9 jaar. Kinderen vanaf 9 jaar hebben wat meer speling in dag- en weekkeuzes, maar besef dat ouders/verzorgers deze speling buiten bso-tijd vaak ruimschoots verbruiken.
  • Wil je van een bepaald product checken of het in de Schijf van Vijf zit of tot de dagkeuzes behoort, voer het dan in bij Staat dit in de Schijf.  U kunt ook kijken in de Kies Ik Gezond-app van het Voedingscentrum, te downloaden via de appstores. U ziet hier of een merkproduct in de Schijf van Vijf staat of niet.

Maaltijden (ontbijt en lunch)

Geschikt voor het ontbijt en de lunch zijn:

  • Volkorenbrood of bruinbrood, besmeerd met zachte halvarine of zachte margarine uit een kuipje.
  • Mogelijk variatie op brood: roggebrood, mueslibol of volkoren knäckebröd. Geschikt beleg is:
    • Kaas  die niet te veel verzadigd vet en zout bevat, zoals 30+ kaas, 20+ of 30+ smeerkaas met minder zout, hüttenkäse en (light) zuivelspread.
    • Notenpasta of pindakaas zonder toegevoegd zout of suiker.
    • Ei. 
  • Groente en fruit, zoals tomaat, komkommer, paprika, avocado, banaan, appel en aardbei. Lekker als beleg en voor erbij.
  • Beleg buiten de Schijf van Vijf kan maximaal één keer (voor kinderen tot en met 8 jaar) of twee keer (voor kinderen vanaf 9 jaar) per dag. Voorbeelden van dagkeuze belegsoorten die niet te veel calorieën, verzadigd vet en zout bevatten zijn appelstroop, jam, honing, kipfilet, ham, boterhamworst, komkommersalade, selleriesalade.
  • Magere en halfvolle melk en yoghurt of sojadrink met toegevoegd calcium en vitamine B12. 
Thumbnail

Leg een moestuintje aan

Moestuinieren is niet alleen een leuke activiteit. Het is ook een praktische en duurzame manier om te werken aan kennis, houding en gedrag rond gezonde voeding. Kinderen die aan de slag gaan in een moestuin krijgen ze spelenderwijs mee waar groenten, fruit en kruiden vandaan komen.

Op het gebied van hygiëne is er de hygiënecode voor kleine instellingen. Daarnaast is er de JGZ Richtlijn Voeding & Eetgedrag, waarop de voedingsadviezen en -voorlichting van de jeugdgezondheidszorg zijn gebaseerd. Op Voedingscentrum.nl vindt u meer informatie over de Schijf van Vijf, voedingsadviezen en praktische informatie over voeding voor kinderen in de basisschoolleeftijd. De interessantste zoekgebieden voor u zijn ‘Schijf van Vijf’, ‘Mijn kind en ik’ en ‘Professionals’.

Gezonde voeding is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom geeft u ze gezonde voeding en maakt u daarover afspraken. Die legt u vast in het beleid. Verder kunt u afspraken maken over het stimuleren van kinderen in de ontwikkeling van hun eetgedrag en over alert zijn op afwijkend eetgedrag. Zorg dat pedagogisch medewerkers voldoende kennis over voeding hebben om het afgesproken beleid uit te kunnen voeren. Een eerste stap is bijvoorbeeld nagaan wat er binnen de organisatie al aan voedingsbeleid is vastgelegd. Toets dit aan het voorbeeldbeleid van het Voedingscentrum.

Beleid

De bso bepaalt wat kinderen in de opvang eten en drinken. Voer een actief beleid op het gebied van eten en drinken en betrek ouders daarbij. Luister naar hun adviezen. Stel dan duidelijke richtlijnen op en neem die op in het beleid. Om tot een compleet voedingsbeleid te komen, kunt u de volgende stappen nemen:

Stap 1: Maak uw voedingsbeleid
Beschrijf welk eten en drinken de bso wel en niet aanbiedt. Beschrijf ook richtlijnen rondom voedingshygiëne. Nodig de oudercommissie uit om over het voedingsbeleid te praten. Zoek ook aansluiting op het voedingsbeleid van de opvang 0-4 jaar en vooral van de school. Raadpleeg voor uw voedingsbeleid bijvoorbeeld het voorbeeldbeleid van het Voedingscentrum. In het voedingsbeleid komen aan de orde:

  • Voedingsaanbod voor kinderen van 4 tot 13 jaar.
  • Voedingshygiëne (bereiden en bewaren).

Stap 2: Pas uw inkooplijst aan
Wanneer u weet welke producten u wilt gebruiken in uw kinderopvangorganisatie past u daar uw inkooplijst op aan.

Stap 3: Communiceer uw nieuwe voedingsbeleid
Zet de belangrijkste veranderingen op een rij. Wat zijn de gevolgen voor de medewerkers? Wat betekent het voor ouders? Licht ze vervolgens in en blijf het vertellen. Breng de afspraken en de resultaten gedurende het jaar regelmatig onder de aandacht, bijvoorbeeld in de nieuwsbrief, op de jaarkalender of voor een verjaardag van een kind.

Op de website van het Voedingscentrum staan voorbeeldbrieven en voorbeeldteksten voor op uw website of in een brochure.

Ontwikkelen

Samen eten en drinken gaat om meer dan alleen een maaltijd nuttigen. Tijdens eetmomenten gaat het ook om het leren van vaardigheden, communicatie over het eten (zoals het benoemen wat het kind eet) en het overdragen van normen. Zo kunnen medewerkers kinderen stimuleren gezonde producten te proberen zoals onbekende soorten fruit en groenten.

Bij gezond leren eten gaat het ook over het stimuleren van zelfregulering. Dat wil zeggen dat pedagogisch medewerkers kinderen stimuleren om hun eigen gedrag steeds beter te sturen, goede gewoontes te ontwikkelen, eenvoudige regels op te volgen en zelf problemen op te lossen. Zo worden kinderen weerbaar. Ze kunnen dan makkelijker nee zeggen tegen verleidingen om hen heen, bijvoorbeeld als het om snoep gaat.

Laat kinderen met elkaar iets bereiden. Inspiratie hiervoor is bijvoorbeeld te vinden in:

  • De kleine keukenhulp: ieder kind kan wel iets doen in de keuken. Van simpel husselen tot het (bijna) helemaal zelf bereiden van een gerecht en alles ertussen.
  • Smaakplezier voor de bso: prikkel al je zintuigen met Smaakplezier op de bso! Smaakplezier op de bso is een klapper vol smakelijke ideeën. Het menu bestaat uit honderd activiteiten, verdeeld over de zes thema's. Met de doe-kaarten uit de klapper kunnen kinderen zelfstandig aan de slag.

Omgeving

Bij het aanbieden van gezond eten is het raadzaam voor zowel professionals als ouders zoveel mogelijk producten uit de Schijf van Vijf te kiezen. Verder is van belang:

  • Vaste en rustige eetmomenten aan te houden. Bijvoorbeeld door iedere dag op een min of meer vast tijdstip gezamenlijk aan tafel te eten en daar de tijd voor te nemen. Eén van deze momenten is als de kinderen uit school komen.
  • Als pedagogisch medewerker zelf het gezonde voorbeeld te geven. Bijvoorbeeld door ook water te drinken, net als de kinderen. Of door te laten zien dat u tussendoor met smaak fruit eet. Eet zelf niet de hele dag door.
  • Met collega’s en ouders te bespreken hoe u omgaat met traktaties en feestjes. 

Steeds meer gemeenten hebben in hun gezondheidsbeleid speciale aandacht voor preventie van overgewicht. Verschillende gemeenten hebben een eigen aanpak ontwikkeld, of werken samen met de Stichting Jongeren Op Gezond Gewicht.

Signaleren

Een pedagogisch medewerker heeft tot taak ongezonde eetgewoonten bij een kind te signaleren. Voorbeelden van ongezonde eetgewoonten zijn:

  • Niet ontbijten;
  • Een eenzijdig eetpatroon;
  • Veel snoep en snacks.

Ook de angst voor het eten van nieuwe of onbekende voeding (neofobie) is een ongezond signaal. Afhankelijk van het probleem en het beleid binnen de organisatie bespreekt u deze signalen eerst intern met collega’s, de staf of pedagogisch specialist. Een maatregel kan zijn dat u ouders verwijst naar een passend ondersteuningsaanbod, bijvoorbeeld via de jeugdgezondheidszorg (consultatiebureau) of het Centrum voor Jeugd en Gezin.

Thumbnail

Subsidieregeling Lekker naar Buiten!

Bent u coach Gezonde Kinderopvang en wilt u aan de slag met gezonde en duurzame voeding? Vraag nu maximaal €500 subsidie aan voor een leuke activiteit met de kinderen. Ga naar www.eengezondestart.nl/subsidie

Op zoek naar inspiratie?

Bekijk het filmpje van Kinderopvang De Tivoli. Kinderen leren waar hun voedsel vandaan komt, en ze zaaien, wieden, oogsten en koken. 

Meer informatie

Informeer naar mogelijkheden voor ondersteuning bij uw regionale GGD. U kunt ook de lokale JGZJeugdgezondheidszorg en/of het Centrum voor Jeugd & Gezin raadplegen. 

Voor antwoord op vragen rond voedingsbeleid kunt u bellen of mailen naar de servicedesk professionals van het Voedingscentrum.